Legal Banka ve Finans Hukuku Dergisi \u2013 Cilt: 9\/Say\u0131 35\/Y\u0131l: 2020, s. 833-864<\/p>\n
<\/p>\n
Dr. Av. O\u011fuzkan G\u00dcZEL*<\/strong><\/p>\n Stj. Av. Ba\u015fak \u0130rem CO\u015eKUN**<\/strong><\/p>\n <\/a>*O\u011fuzkan G\u00fczel, G\u00fczel Hukuk B\u00fcrosu kurucusudur. Ankara \u00dcniversitesi Hukuk Fak\u00fcltesi-1994 mezunu olup, ayn\u0131 \u00fcniversiteden AB Rekabet Hukuku Y\u00fcksek Lisans-2001 ve Kamu Hukuku (\u0130dare Hukuku) 2007 Doktora derecelerine sahiptir. University of Minnesota, ABD Hukuku, 2004 LL.M derecesine sahiptir.\u00a0 10 y\u0131l\u0131 Rekabet Kurumu\u2019nda uzmanl\u0131k olmak \u00fczere 20 y\u0131ldan fazla s\u00fcredir rekabet ve reg\u00fclasyon alan\u0131nda deneyimi bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n **Ba\u015fak \u0130rem Co\u015fkun, Ankara Barosu Stajyer Avukat\u0131d\u0131r. Yeditepe \u00dcniversitesi Hukuk Fak\u00fcltesi-2019 mezunudur. Ankara \u00dcniversitesi Avrupa Birli\u011fi Hukuku Tezli Y\u00fcksek Lisans Program\u0131\u2019nda akademik kariyerini s\u00fcrd\u00fcrmektedir. Makale tarihi itibari ile G\u00fczel Hukuk B\u00fcrosu b\u00fcnyesinde yasal staj\u0131na devam etmektedir.<\/p>\n <\/p>\n \u00d6ZET<\/strong><\/p>\n Geli\u015fen teknolojinin piyasalara yans\u0131mas\u0131 hukuk d\u00fczeninde yenilik\u00e7i bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 olu\u015fmas\u0131n\u0131 gerekli k\u0131lar. Nitekim ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z dijital \u00e7a\u011fda geleneksel Rekabet Hukuku uygulamalar\u0131, geli\u015fen teknolojinin zemin haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 dijital pazarlar\u0131n sorunlar\u0131na cevap verememi\u015f ve ge\u00e7 kal\u0131nan sekt\u00f6r ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 sonucunda dijital pazarlar\u0131n birka\u00e7 oyuncu nezdinde payla\u015f\u0131lmas\u0131 g\u00fcndeme gelmi\u015ftir.<\/p>\n Bu do\u011frultuda, sekt\u00f6rde olu\u015fan monopol yap\u0131y\u0131 k\u0131rmak ve pazara giri\u015f engellerine son vererek sekt\u00f6r i\u00e7i rekabeti art\u0131rmak ad\u0131na, rekabet otoriteleri taraf\u0131ndan sekt\u00f6r analizleri ger\u00e7ekle\u015ftirilmekte ve h\u00e2kim durumda bulunan Google, Facebook, Amazon gibi \u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fc te\u015febb\u00fcslere y\u00f6nelik kapsaml\u0131 soru\u015fturmalar y\u00fcr\u00fct\u00fclmektedir. \u0130lgili soru\u015fturmalarda h\u00e2kim durumunu k\u00f6t\u00fcye kullanan te\u015febb\u00fcsler hakk\u0131nda yaln\u0131zca idari para cezas\u0131na h\u00fckmedilmemekte, ek olarak rekabeti engelleyici davran\u0131\u015flara son verilmesi ad\u0131na remedies<\/em> ad\u0131 verilen ve T\u00fcrk\u00e7eye \u00e7areler olarak \u00e7evirebilece\u011fimiz uygulamalar \u00f6ng\u00f6r\u00fclerek Pazar i\u00e7i dengenin tekrar olu\u015fturulmas\u0131 ve korunmas\u0131 ama\u00e7lanmaktad\u0131r.<\/p>\n Sonu\u00e7 olarak ge\u00e7 de olsa Rekabet Hukuku uygulamalar\u0131 ile dijital sekt\u00f6r\u00fcn kendine has \u00f6zellikleri dikkate al\u0131narak yerle\u015fik Rekabet Hukuku prensiplerinin daha yenilik\u00e7i bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 ile de\u011ferlendirilmesi do\u011frultusunda yeni ticaret modeli olan dijital sekt\u00f6rlerin rekabet\u00e7i d\u00fczeye getirilmesi hedeflenmektedir.<\/p>\n Anahtar Kelimeler: <\/strong>Rekabet, Dijital, Google, Facebook, Amazon<\/p>\n <\/p>\n \u0130\u00e7erisinde bulundu\u011fumuz zaman diliminde h\u0131zla ivme kazanan teknolojik geli\u015fmeler, t\u00fcm sekt\u00f6rlerde internet \u00fczerinden dijital pazarlara ge\u00e7i\u015fi te\u015fvik etmi\u015ftir. 2020 y\u0131l\u0131 ile birlikte t\u00fcm d\u00fcnyay\u0131 da etkisi alt\u0131na alan COVID-19 Pandemisi, klasik ticaretin dijital ticarete kaymas\u0131n\u0131n \u00e7ok daha fazla artaca\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir. Sekt\u00f6rlerin \u00e7ok ciddi bir \u00e7o\u011funlu\u011funun dijitalle\u015fmesi, geleneksel sekt\u00f6r sisteminde uygulanan s\u0131n\u0131rlar\u0131n yeniden \u00e7izilmesini gerekli k\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu do\u011frultuda dijitalle\u015fen ekonominin, ekonominin anayasas\u0131 niteli\u011findeki Rekabet Hukuku uygulamalar\u0131 ba\u015fta olmak \u00fczere bir\u00e7ok hukuk dal\u0131n\u0131 etkilemesi ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131r. Nitekim Rekabet Hukuku uygulamas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan da yenilik\u00e7i bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n olu\u015ftu\u011fu ve sekt\u00f6rlerin yeni bir g\u00f6zle de\u011ferlendirildi\u011fini g\u00f6rmekteyiz. \u00d6zellikle geli\u015fmi\u015f \u00fclkelerin rekabet otoriteleri taraf\u0131ndan dijital sekt\u00f6rlere ili\u015fkin verilen kararlarda, analizlerin temel Rekabet Hukuku kavramlar\u0131n\u0131n sekt\u00f6r\u00fcn kendine has dinamikleri g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurularak yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Bu do\u011frultuda Avrupa Komisyonu (\u201cKomisyon<\/strong>\u201d) ve \u00f6zellikle Almanya, Fransa, Birle\u015fik Krall\u0131k gibi \u00fclkelerin rekabet otoriteleri, do\u011fan yeni sorunlara cevap verebilmek ad\u0131na dijital sekt\u00f6rde rekabet hukuku \u00fczerine \u00e7e\u015fitli \u00e7al\u0131\u015fmalar y\u00fcr\u00fctmektedir. \u00dclkemizde de bu \u00e7al\u0131\u015fmalar ile e\u015fzamanl\u0131 olarak, dijital platformlara uygulanacak kurallar\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 belirlemek ve dijitalle\u015fen d\u00fcnyada rekabet politikalar\u0131n\u0131 yenilemek ad\u0131na Rekabet Kurumu (\u201cKurum<\/strong>\u201d) taraf\u0131ndan sekt\u00f6r ara\u015ft\u0131rmas\u0131 yap\u0131lmaya ba\u015flanm\u0131\u015f[1]<\/a> ve bu do\u011frultuda dijital ekonomi konular\u0131na ili\u015fkin yeni g\u00f6rev tan\u0131mlar\u0131n\u0131n belirlendi\u011fi duyurulmu\u015ftur.[2]<\/a> Nitekim Kurum, \u015fimdiye kadar dijital platformlara ili\u015fkin Google, Sahibinden.com, Yemek Sepeti, Hepsiburada gibi \u00f6nemli kararlara imza atm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Dijital sekt\u00f6r\u00fcn Rekabet Hukuku sisteminde meydana getirdi\u011fi yenilikler ve de\u011fi\u015fimleri inceleyece\u011fimiz makalemizde \u00f6ncelikle dijital sekt\u00f6r ve dijital sekt\u00f6r i\u00e7erisinde hizmet veren e-Ticaret kavramlar\u0131 a\u00e7\u0131klanacak ve sekt\u00f6r\u00fcn kendine has dinamiklerinin, Rekabet Hukuku kavramlar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan nas\u0131l yorumland\u0131\u011f\u0131 incelenecektir. Bu incelemeler \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda, dijital sekt\u00f6r \u00fczerinde ya\u015fanan rekabet ihlallerine ili\u015fkin ABD, AB ve T\u00fcrkiye rekabet otoriteleri taraf\u0131ndan yap\u0131lan soru\u015fturma ve kararlara yer verilecek ve taraf\u0131m\u0131zca sekt\u00f6re y\u00f6nelik genel bir de\u011ferlendirme yap\u0131larak dijital sekt\u00f6rde rekabet hukuku ve reg\u00fclasyonlar\u0131n nas\u0131l yap\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fine dair \u00f6nerilerimiz ile makalemiz sonu\u00e7land\u0131r\u0131lacakt\u0131r.<\/p>\n Bilhassa son on y\u0131lda \u00fclkemizde ve d\u00fcnyada ciddi bir ivme kazanan internet giri\u015fimcili\u011fi, geleneksel sekt\u00f6rlere alternatif nitelikte bir dijital sekt\u00f6r olu\u015fturmu\u015ftur. Dijital sekt\u00f6r, geleneksel sekt\u00f6r tiplerinin internet ortam\u0131nda yer almas\u0131 ile olu\u015fmu\u015f teknoloji bazl\u0131 inovatif bir sekt\u00f6rd\u00fcr ve i\u00e7erisinde yer alan pazarlar \u201co kadar farkl\u0131d\u0131r ki rekabet prensipleri bak\u0131m\u0131ndan benzersiz bir muameleyi hak ederler.\u201d[3]<\/strong><\/a> <\/em>Nitekim dijital pazarlar\u0131n geleneksel piyasalardan farkl\u0131 olarak kendine has dinamikleri bulunmaktad\u0131r[4]<\/a> ve Pazar analizleri yap\u0131l\u0131rken rekabet otoriteleri taraf\u0131ndan bu dinamikler \u00f6zellikle dikkate al\u0131nmal\u0131d\u0131r. Bu do\u011frultuda G\u00fcrkaynak\u2019\u0131n da belirtti\u011fi gibi \u201cilgili vakalar\u0131n rekabet\u00e7i veya rekabet kar\u015f\u0131t\u0131 etkilerini de\u011ferlendirirken Kurul, dijital pazarlar\u0131n spesifik dinamiklerini incelemelidir.\u201d [5]<\/strong><\/a><\/em><\/p>\n Bu sekt\u00f6rde faaliyetler, dijital platformlar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile ger\u00e7ekle\u015ftirilir ve bu platformlar \u00fczerinden yap\u0131lan ticaret E-Ticaret olarak ifade edilir. Bu bak\u0131mdan, dijital sekt\u00f6r\u00fc anlayabilmek i\u00e7in, sekt\u00f6r\u00fcn demir ba\u015f\u0131 olan dijital platformlar\u0131n, E-Ticaret sisteminin ve Rekabet Hukuku kavramlar\u0131n\u0131n bu sistemlere nas\u0131l entegre edildi\u011finin anla\u015f\u0131lmas\u0131 gerekmektedir.<\/p>\n Dijital sekt\u00f6r\u00fcn kalbi olan E-Ticaret Sistemi (e-commerce<\/em>), \u201cinternet \u00fczerinden mal ve hizmet al\u0131m ve sat\u0131m\u0131<\/em>\u201d[6]<\/a> olarak tan\u0131mlanmaktad\u0131r ve bu \u00fcr\u00fcn ve hizmetlerin da\u011f\u0131t\u0131m\u0131, pazarlanmas\u0131, sat\u0131\u015f\u0131 vb. hizmetler dijital platformlar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile ger\u00e7ekle\u015ftirilir. T\u00fcrkiye pazar\u0131nda \u00e7ok k\u0131sa s\u00fcrede yer edinmi\u015f E-Ticaret sistemi tan\u0131m\u0131na Rekabet Kurumu\u2019nun D-Market Karar\u2019\u0131nda[7]<\/a> da yer verilmi\u015f olup \u201cweb teknolojilerindeki geli\u015fmelerle ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f yeni bir t\u00fcr al\u0131\u015fveri\u015f ortam\u0131 ve dijital platformlar \u00fczerindeki sanal ma\u011faza uygulamalar\u0131 ile t\u00fcketicilerin internet \u00fczerinden elektronik ortamda; bilgisayardan otomobile, kitaptan pizzaya bir\u00e7ok \u00fcr\u00fcn\u00fc ma\u011fazalara gitmeksizin g\u00fcn\u00fcn her vakti do\u011frudan alabildi\u011fi bir sistem<\/em>\u201d olarak ifade edilmi\u015ftir. E-Ticaret tan\u0131m\u0131nda s\u0131kl\u0131kla bahsi ge\u00e7en dijital Platform ise Avrupa Konseyi taraf\u0131ndan, \u201ciki (veya \u00e7ok tarafl\u0131) pazarda faaliyet g\u00f6steren ve iki veya daha fazla farkl\u0131 ama birbirine ba\u011f\u0131ml\u0131 kullan\u0131c\u0131 grubu aras\u0131ndaki etkile\u015fimi sa\u011flamak i\u00e7in \u0130nternet’i kullanan bir giri\u015fim<\/em>\u201d[8]<\/a> olarak tan\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu do\u011frultuda Amazon, E-Bay gibi Pazar yerleri; Apple gibi uygulama ma\u011fazalar\u0131; Facebook, Instagram gibi sosyal a\u011f siteleri ve Google, Yahoo gibi arama motorlar\u0131 \u00e7e\u015fitli E-Ticaret hizmetleri i\u00e7in bir dijital altyap\u0131 olu\u015fturmaktad\u0131r.<\/p>\n Dijital platformun soru\u015fturmalarda s\u0131kl\u0131kla \u00fczerine de\u011finilen karakteristik \u00f6zelliklerinden birisi \u201cdolayl\u0131 a\u011f etkisi<\/em>\u201d olup bu etki sekt\u00f6rdeki bir ba\u015fka karakteristik \u00f6zellik olan Pazar yap\u0131s\u0131n\u0131n \u201c\u00e7ok tarafl\u0131<\/em>\u201d olu\u015fundan kaynaklanmaktad\u0131r. Dolayl\u0131 a\u011f etkisi (indirect effect<\/em>), dijital platformlarda m\u00fc\u015fteri gruplar\u0131n\u0131n talepleri aras\u0131ndaki ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k ili\u015fkisi ile alakal\u0131 olup k\u0131saca bir mal veya hizmet kullan\u0131c\u0131s\u0131n\u0131n ilgili \u00fcr\u00fcn\u00fcn de\u011feri \u00fczerinde, mevcut veya potansiyel kullan\u0131c\u0131lara olan etkisini ifade eder.<\/em>[9]<\/a> \u00d6rne\u011fin ki\u015filerin sosyal a\u011f platformlar\u0131 aras\u0131ndan Facebook\u2019u kullanmay\u0131 tercih etmesinin tek nedeni bu platformun arkada\u015flar\u0131 taraf\u0131ndan kullan\u0131lmas\u0131 dahi olabilir. \u00d6yleyse dijital platformlar\u0131 kullanman\u0131n de\u011feri, do\u011frudan kullan\u0131c\u0131 say\u0131s\u0131na ba\u011fl\u0131d\u0131r. [10]<\/a><\/p>\n Dolayl\u0131 a\u011f etkisinin olu\u015fmas\u0131na sebebiyet veren \u00e7ok tarafl\u0131 Pazar yap\u0131s\u0131 ise Pazar i\u00e7erisindeki oyuncu gruplar\u0131 ile alakal\u0131d\u0131r. Geleneksel tek tarafl\u0131 Pazarlardan farkl\u0131 olarak, dijital platformlar \u00fczerinden sa\u011flanan hizmet birden fazla m\u00fc\u015fteri grubuna yani birden fazla talep kayna\u011f\u0131na y\u00f6neliktir.[11]<\/a> Bir ba\u015fka de\u011fi\u015fle, platformun bir taraf\u0131nda platform arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile mal veya hizmet sunan i\u00e7erik sa\u011flay\u0131c\u0131\/perakendeci varken di\u011fer taraf\u0131nda bu mal veya hizmete ihtiya\u00e7 duyan kullan\u0131c\u0131lar vard\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla, birbirine ikame olabilecek \u00fcr\u00fcn\/co\u011frafya s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131n belirlenmesi noktas\u0131nda birden fazla karar biriminin e\u011filimlerinin de\u011ferlendirilmesi gerekmektedir.[12]<\/a><\/p>\n Dijital platformlar\u0131n\u0131 rekabet otoritelerinin soru\u015fturmalar\u0131 ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya b\u0131rakan etken, sekt\u00f6re has bahsi ge\u00e7en dinamikler oldu\u011fu kadar, sekt\u00f6rdeki \u00e7al\u0131\u015fma prensibidir. Dijital platformlar, veri toplamak ve i\u015flemek i\u00e7in tasarlanm\u0131\u015f algoritmalarla yeni i\u015f modellerine sahiptir ve bu verilere dayanarak al\u0131nan kararlarla \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar.[13]<\/a> Bu bak\u0131mdan \u00f6zellikle verilerin b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011funun birka\u00e7 oyuncu nezdinde toplanmas\u0131, dijital sekt\u00f6r\u00fcn rekabet hukuku \u00e7er\u00e7evesinde ele al\u0131nmas\u0131n\u0131 gerekli k\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Dijital sekt\u00f6rlerin rekabet hukuku a\u00e7\u0131s\u0131ndan ele al\u0131nmas\u0131, Pazar paylar\u0131 \u00e7ok y\u00fcksek olan Google, Amazon, Facebook, Apple gibi h\u00e2kim durumda olan platformlar\u0131n Pazara giri\u015f engeli olu\u015fturdu\u011funun ve pazara girmeyi ba\u015faranlar\u0131n da sonu\u00e7 itibariyle bu g\u00fc\u00e7l\u00fc \u015firketlerce sat\u0131n al\u0131narak hali haz\u0131rda bask\u0131n durumunda olan \u015firketlerin daha da g\u00fc\u00e7lendi\u011finin dikkatleri \u00e7ekmesi ile ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6rne\u011fin, ABD \u00e7evrimi\u00e7i kullan\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131n y\u00fczde yetmi\u015f be\u015finden fazlas\u0131, \u00e7o\u011fu zaman Amazon \u00fczerinden al\u0131\u015fveri\u015f yapmaktad\u0131r.[14]<\/a> \u00d6te yandan Apple ve Google, ABD’deki t\u00fcketiciler taraf\u0131ndan yap\u0131lan t\u00fcm mobil uygulama harcamalar\u0131n\u0131n %95’inden fazlas\u0131n\u0131 kontrol etmektedir. Nitekim Facebook, lider sosyal a\u011f sitesidir ve Google en y\u00fcksek payla arama motoru pazar\u0131na h\u00e2kim pozisyondad\u0131r.[15]<\/a> Bu do\u011frultuda bahsi ge\u00e7en platformlar\u0131n rekabet otoriteleri incelemelerine tabi tutulmalar\u0131 ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131.<\/p>\n Kuzey Amerika’n\u0131n en pop\u00fcler sosyal medya platformu[16]<\/a> olan Facebook, sosyal medya ve \u00e7evrimi\u00e7i arama motorlar\u0131 taraf\u0131ndan \u00e7ok yayg\u0131n olarak kullan\u0131lan \u201ckullan\u0131m\u0131 \u00fccretsiz\u201d (free to<\/em> use<\/em>) modeli ile hizmet vermektedir.[17]<\/a> Bu noktada, d\u00fcnya rekabet otoritelerinin g\u00f6zlerini Facebook\u2019a \u00e7eviren unsur, bu \u015firket gelirlerinin hedefli reklamc\u0131l\u0131k ve kullan\u0131c\u0131 verilerinden sa\u011flanmas\u0131d\u0131r.[18]<\/a> Bir di\u011fer deyi\u015fle Facebook g\u00fcc\u00fcn\u00fc kullan\u0131c\u0131lar\u0131ndan ald\u0131\u011f\u0131 \u00fccretlerden de\u011fil, kullan\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131n ki\u015fisel verilerinden al\u0131r. Fakat bu g\u00fc\u00e7, Facebook\u2019a Pazar \u00fczerinde hakimiyet sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 gibi, \u201cbir \u015firketin \u2018esaslar \u00fczerindeki rekabet\u2019 s\u0131n\u0131rlar\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda davran\u0131\u015flarda bulunarak tekel g\u00fcc\u00fc elde etmesi<\/em>\u201dni yasaklayan Sherman<\/em> Yasas\u0131\u2019na[19]<\/a> (Amerikan Rekabet Yasas\u0131) ayk\u0131r\u0131l\u0131k dolay\u0131s\u0131 ile \u00e7e\u015fitli eyaletlerde aleyhine davalar a\u00e7\u0131lmas\u0131na da sebebiyet vermi\u015ftir.\u00a0 \u00d6rne\u011fin, 2019 senesinde Federal Ticaret Komisyonu taraf\u0131ndan ger\u00e7ekle\u015ftirilen me\u015fhur Cambridge Analytica soru\u015fturmas\u0131, rekabet ihlallerine ili\u015fkin tarihin en y\u00fcksek cezas\u0131 ile sonu\u00e7lanm\u0131\u015f ve Facebook, kullan\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131 ki\u015fisel verilerini gizli tutabilme haklar\u0131na kar\u015f\u0131n onlar\u0131 aldatt\u0131\u011f\u0131 gerek\u00e7esi ile be\u015f milyar dolar cezaya mahk\u00fbm edilmi\u015ftir.[20]<\/a><\/p>\n Cambridge Analytica ba\u015fta olmak \u00fczere Facebook aleyhine a\u00e7\u0131lan davalar\u0131n ana sebebi, Srinivasan taraf\u0131ndan da belirtildi\u011fi \u00fczere, \u201ckullan\u0131c\u0131lar\u0131n dijital aktivitelerini izlenmesi ve kaydedilmesinin Facebook\u2019un sosyal platform marketinde tekelci rant\u0131 olu\u015fturmas\u0131\u201d<\/em>d\u0131r.[21]<\/strong><\/a> <\/em>Nitekim ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemde Facebook\u2019u rakiplerinden ay\u0131ran unsur, kullan\u0131c\u0131lar\u0131n dijital izlerinin izlenmeyece\u011fi ve takip edilmeyece\u011fini vaat[22]<\/a> eden \u015firketin, gizlili\u011fe verdi\u011fi \u00f6nemdi[23]<\/a>. Facebook \u015firketi, mahremiyet noktas\u0131nda endi\u015fenin h\u00e2kim oldu\u011fu d\u00f6nemde uygulad\u0131\u011f\u0131 bu stratejisi sayesinde \u201cmarketteki rekabeti kapatm\u0131\u015ft\u0131r.\u201d<\/em>[24]<\/a> Nihayetinde, pazardaki g\u00fcc\u00fc artt\u0131k\u00e7a gizlilik politikas\u0131nda de\u011fi\u015fikli\u011fe giderek, Cambridge Analytica \u00f6rne\u011finde g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc \u00fczere verilerin payla\u015f\u0131m\u0131na varan davran\u0131\u015f bi\u00e7imleri nedeniyle ile ciddi yapt\u0131r\u0131mlarla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalm\u0131\u015ft\u0131r ve kalmaya da devam etmektedir.<\/p>\n Dijitalle\u015fme alan\u0131nda ekonominin rekabet hukuku \u00e7er\u00e7evesinde ele al\u0131nmas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan ciddi \u00e7al\u0131\u015fmalar yapan Almanya \u00f6rne\u011fi AB bak\u0131m\u0131ndan dikkat \u00e7ekicidir. Nitekim Almanya, dijital platform pazar\u0131 \u00fczerinde olu\u015fan yeni i\u015f modellerinin ve yenilik\u00e7i dijital \u00fcr\u00fcn ve hizmetlerin rekabet hukuku alan\u0131nda birtak\u0131m de\u011fi\u015fiklikler yap\u0131lmas\u0131n\u0131 gerekli k\u0131laca\u011f\u0131na dikkat \u00e7eken ilk \u00fclkelerdendir ve bu do\u011frultuda 2017 y\u0131l\u0131ndan itibaren rekabet yasas\u0131n\u0131, dijital ekonominin yeni \u00f6zelliklerine uyarlamak i\u00e7in revize etmi\u015ftir.[25]<\/a><\/p>\n Alman Rekabet Otoritesi Bundeskartellamt\u2019<\/em>\u0131n (\u201cFederal Kartel Ofisi<\/strong>\u201d) Facebook\u2019a ili\u015fkin \u00f6nc\u00fc nitelikteki 6 \u015eubat 2019 tarihli karar\u0131[26]<\/a>, dijital sekt\u00f6rlerde veri hakimiyetinin rekabet hukuku perspektifi ile ele al\u0131nmas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan \u00e7ok \u00f6nemli bir karard\u0131r. Federal Kartel Ofisi ilgili karar\u0131nda, \u00f6zellikle Facebook\u2019un geleneksel sekt\u00f6rlerden farkl\u0131l\u0131k arz eden dinamiklerini inceleyerek, \u00e7ok tarafl\u0131 Pazar i\u00e7erisinde yer alan Facebook\u2019un kullan\u0131c\u0131lar (private users<\/em>) ve reklamc\u0131lara (advertisers<\/em>) ek olarak yay\u0131nc\u0131lar (publisher<\/em>) ve geli\u015ftiricilerle (developers<\/em>) de aras\u0131nda dolayl\u0131 a\u011f etkisi oldu\u011funu ve Facebook taraf\u0131ndan Pazara dahil edilen bu oyuncular\u0131n da kullan\u0131c\u0131lar ile aras\u0131nda bir dolayl\u0131 e\u011f etkisi olu\u015fturuldu\u011funu belirtmi\u015ftir.[27]<\/a> Bu yeni oyuncular, platform i\u00e7indeki trafik ak\u0131\u015f\u0131ndan faydalanarak kendi sitelerinin ve uygulamalar\u0131n\u0131n tan\u0131n\u0131rl\u0131klar\u0131n\u0131 art\u0131r\u0131rlar. Nitekim Facebook reklam bazl\u0131 bir finansal sisteme sahiptir ve pazarda yer alan oyuncular aras\u0131ndaki dolayl\u0131 a\u011f etkisi hedefli reklamc\u0131l\u0131k arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile Facebook\u2019un gelirlerini olu\u015fturmaktad\u0131r. Bu bak\u0131mdan Federal Kartel Ofisi taraf\u0131ndan \u201creklam destekli bir sosyal a\u011f\u0131n genellikle b\u00fcy\u00fck miktarda ki\u015fisel veri i\u015flemesi gerekti\u011fi dikkate al\u0131narak<\/em>\u201d[28]<\/a> ilgili soru\u015fturmada, Rekabet Hukuku prensiplerinin yan\u0131nda Avrupa Genel Veri Koruma Y\u00f6netmeli\u011fi (General Data Protection Regulation<\/em>) (\u201cGDPR\u201d) \u00e7er\u00e7evesinde Ki\u015fisel Veri Hukuku prensipleri de ele al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.[29]<\/a><\/p>\n Bu ba\u011flamda h\u00e2kim durum de\u011ferlendirmesi yapan Federal Kartel Ofisi; Facebook\u2019un ilgili pazardaki pay\u0131n\u0131, kullan\u0131c\u0131lar\u0131n pazar\u0131 terk etme\/ de\u011fi\u015ftirme imkanlar\u0131n\u0131, Facebook\u2019un ki\u015fisel verilere ula\u015fma g\u00fcc\u00fcn\u00fc ve b\u00fct\u00fcn bu kapsamda pazarda bir giri\u015f engeli olu\u015fup olu\u015fmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve Facebook\u2019u ilgili pazarda bir Monopol haline gelip gelmedi\u011fini inceleyerek Facebook\u2019un ulusal sosyal a\u011f pazardaki bask\u0131n \u015firket oldu\u011funa karar vermi\u015ftir.[30]<\/a> Kullan\u0131c\u0131 temelli Pazar pay\u0131 (user-based market share<\/em>) bak\u0131m\u0131ndan\u00a0 pazar pay\u0131n\u0131n %95\u2019ine sahip oldu\u011fu belirtilen Facebook\u2019un[31]<\/a> \u201cpazardaki rekabet a\u00e7\u0131s\u0131ndan ilgili ki\u015fisel verilere m\u00fckemmel eri\u015fim g\u00fcc\u00fc bulundu\u011fu<\/em>\u201d ve Facebook\u2019un kapsaml\u0131 veri kaynaklar\u0131n\u0131n sosyal a\u011flar\u0131n bu t\u00fcr ki\u015fisel verilerle y\u00f6nlendirildi\u011fi <\/em>g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulunduruldu\u011funda rekabet i\u00e7in son derece \u00f6nemli oldu\u011fu belirtilmi\u015ftir<\/em>.[32]<\/a> Nitekim, bu \u00f6zel veriler, ki\u015fiye \u00f6zel reklamc\u0131l\u0131\u011f\u0131 (targeted advertising) kolayla\u015ft\u0131rmaktad\u0131r<\/em>.[33]<\/a> Bu a\u00e7\u0131klananlar do\u011frultusunda h\u00e2kim pozisyonda bulunan ve veri g\u00fcc\u00fc sayesinde Pazara giri\u015f engeli olu\u015fturarak pazara oyuncu giri\u015fini engelleyen\/ mevcut oyuncular\u0131n pazardan \u00e7ekilmesine sebep olan Facebook\u2019un; Facebook d\u0131\u015f\u0131ndaki kaynaklardan kullan\u0131c\u0131\/cihazlarla ilgili veri toplamas\u0131na ve Facebook’ta toplanan verilerle birle\u015ftirmesine olanak tan\u0131yan Facebook Veri Politikas\u0131\u2019n\u0131n kullan\u0131lmas\u0131n\u0131n ve fiilen uygulanmas\u0131n\u0131n, sosyal a\u011f pazar\u0131ndaki hakim durumun k\u00f6t\u00fcye kullan\u0131lmas\u0131<\/em> anlam\u0131na geldi\u011fini belirtmi\u015ftir.[34]<\/a> Zira Facebook kullan\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131n Facebook\u2019u kullanabilmek i\u00e7in, Facebook\u2019un kendi internet sitesi d\u0131\u015f\u0131ndaki sitelerdeki ya da ak\u0131ll\u0131 telefon uygulamalar\u0131ndaki verileri de kullanabilmesini ve bu verileri kullan\u0131c\u0131n\u0131n Facebook hesab\u0131 ile ili\u015fkilendirebilmesi \u00f6ng\u00f6ren hizmet ko\u015fullar\u0131n\u0131 kabul etti\u011fini beyan etmesi gerekmektedir. Bu da Facebook gibi \u00e7ok yayg\u0131n kullan\u0131m\u0131 olan bir sosyal a\u011f platformunun Instagram gibi kendi kontrol\u00fcndeki sitelerden ve uygulamalardan ve kendi kontrol\u00fcnde olmasa da Facebook Business Tool<\/em> \u00f6zelli\u011fini ya da Facebook Analytics<\/em> hizmetini kendi sitelerine entegre eden veya Facebook Audience Network\u2019e dahil olan \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc taraf sitelerinden veri toplayarak verileri birle\u015ftirmesine olanak sa\u011flamaktad\u0131r. Sonu\u00e7 olarak Facebook, kullan\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131n asl\u0131nda fark\u0131nda olmadan kabul ettikleri hizmet ko\u015fullar\u0131 sayesinde, her bir kullan\u0131c\u0131s\u0131 nezdinde benzersiz bir veri taban\u0131 elde etme imkan\u0131na sahip olmaktad\u0131r. Bu noktada Federal Kartel Ofisi, Facebook\u2019un a\u00e7\u0131kland\u0131\u011f\u0131 \u015fekilde verileri toplayarak birle\u015ftirmesine olanak sa\u011flayan ve ki\u015fisel veri hukukuna ayr\u0131l\u0131k te\u015fkil etti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc yap\u0131s\u0131n\u0131 rekabet hukukuna ayk\u0131r\u0131 bularak bu davran\u0131\u015f\u0131 yasaklam\u0131\u015ft\u0131r. Nitekim Alman Rekabet Otoritesi, Facebook\u2019un hizmet \u015fartlar\u0131n\u0131n bir rekabet ihlaline yol a\u00e7\u0131p a\u00e7mad\u0131\u011f\u0131n\u0131 tespit etmek noktas\u0131nda ki\u015fisel veri hukuku normlar\u0131n\u0131 kullanarak, Facebook\u2019un kendi uygulama ve web sitelerinden toplad\u0131\u011f\u0131 verilerle \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc taraf web sitelerinden kullan\u0131c\u0131lar\u0131n bilgisi olmaks\u0131z\u0131n sitelere yerle\u015ftirilen eklentiler sayesinde toplad\u0131\u011f\u0131 verileri birle\u015ftirmesini, sosyal a\u011f pazar\u0131ndaki h\u00e2kim durumunu s\u00f6m\u00fcr\u00fcc\u00fc i\u015f ko\u015fullar\u0131n\u0131n uygulanmas\u0131 suretiyle k\u00f6t\u00fcye kullanmas\u0131 olarak de\u011ferlendirmi\u015ftir.<\/p>\n \u0130lgili kararda, her ne kadar bir ceza \u00f6ng\u00f6r\u00fclmese de Facebook Grubu\u2019na ait bu \u015firketlerin davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirmeleri ve Almanya Pazar\u0131\u2019nda kullan\u0131lmaya devam edilebilmeleri i\u00e7in Almanya\u2019daki kullan\u0131c\u0131lar\u0131na sunulan hizmet \u015fartlar\u0131n\u0131n ve veri i\u015fleme ko\u015fullar\u0131n\u0131n de\u011fi\u015ftirilmesi gerekti\u011fi belirtilmi\u015ftir.[35]<\/a> Bu do\u011frultuda ilgili karar ile Facebook\u2019un; \u201cfacebook.com\u201d ve \u201cfacebook.de\u201d adreslerinde sunulan hizmetlerine ili\u015fkin olarak, Almanya\u2019da ikamet eden Facebook Kullan\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131n Federal Kartel Ofisi taraf\u0131ndan ifade edildi\u011fi \u00fczere bir nevi kabul etmek zorunda b\u0131rak\u0131ld\u0131\u011f\u0131 Facebook Kullan\u0131m Ko\u015fullar\u0131, Veri Y\u00f6nergeleri, \u00c7erez Y\u00f6nergeleri dahil olmak \u00fczere her t\u00fcrl\u00fc s\u00f6zle\u015fme \u015fartlar\u0131n\u0131n, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc taraf web site kullan\u0131mlar\u0131 yahut Facebook grubunun sahip oldu\u011fu di\u011fer sosyal platformlar\u0131n (WhatsApp, Instagram vb.) kullan\u0131m\u0131 esnas\u0131nda kullan\u0131c\u0131 verilerinin toplanmas\u0131na, kullan\u0131lmas\u0131na ve bu verilerle Facebook aras\u0131nda ba\u011flant\u0131 kurulmas\u0131na izin veren h\u00fck\u00fcmleri yasaklanm\u0131\u015ft\u0131r.[36]<\/a><\/p>\n Federal Kartel Ofisi\u2019nin bu karar\u0131, karara konu davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131n dayanak noktas\u0131n\u0131n rekabet hukuku normlar\u0131ndan ziyade ki\u015fisel veri hukuku normlar\u0131 oldu\u011fu yani Federal Kartel Ofisini\u2019nin bir d\u00fczenleyici kurum olarak yetki s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 a\u015ft\u0131\u011f\u0131ndan bahisle \u00e7ok ele\u015ftirilmi\u015ftir. Nitekim, ilgili karar Facebook taraf\u0131ndan D\u00fcsseldorf Eyalet Y\u00fcksek Mahkemesi\u2019ne ta\u015f\u0131narak (Oberlandesgericht D\u00fcsseldorf<\/em>) (\u201cOLG<\/strong>\u201d) y\u00fcr\u00fctmenin durdurulmas\u0131 talep edilmi\u015ftir. Bu noktada Federal Kartel Ofisi karar\u0131n\u0131n hukuka uygunluk denetimini yapan OLG\u2019nin \u00fczerinde durdu\u011fu konu, ki\u015fisel veri hukukuna ayk\u0131r\u0131l\u0131\u011f\u0131n do\u011frudan bir rekabet ihlaline sebebiyet verip veremeyece\u011fi meselesidir. Veri hukukunu, rekabet hukuku ba\u011flam\u0131nda bir nevi yeni bir ihlal tipi olarak ele alan Federal Kartel Ofisi aleyhine OLG, ki\u015fisel veri hukukuna ayk\u0131r\u0131l\u0131\u011f\u0131n rekabet hukuku a\u00e7\u0131s\u0131ndan bir ihlal te\u015fkil edece\u011fi noktas\u0131nda \u015f\u00fcpheler oldu\u011funu belirterek \u00f6zellikle somut olay bak\u0131m\u0131ndan kullan\u0131c\u0131lar nezdinde zarar\u0131n olu\u015fmad\u0131\u011f\u0131ndan bahisle y\u00fcr\u00fctmenin durdurulmas\u0131na karar vermi\u015ftir. [37]<\/a><\/p>\n OLG\u2019nin y\u00fcr\u00fctmenin durdurulmas\u0131na ili\u015fkin karar\u0131n\u0131 Alman Federal Mahkemesi (Bundesgerichtshof<\/em>) \u00f6n\u00fcne ta\u015f\u0131yan Federal Kartel Ofisi ise ki\u015fisel verilerin ara\u00e7 olarak kullan\u0131lmas\u0131 yoluyla dijital platformlar\u0131n ciddi bir g\u00fc\u00e7 elde etti\u011fi ve bu g\u00fcc\u00fcn k\u00f6t\u00fcye kullan\u0131larak rekabetin ihlal edilerek pazara giri\u015f engeli olu\u015fturuldu\u011fu y\u00f6n\u00fcndeki iddias\u0131nda direnmektedir. Belirtmek gerekir ki yukar\u0131da da bahsi ge\u00e7ti\u011fi gibi dijital sekt\u00f6r\u00fcn hukuk d\u00fczenindeki yerini b\u00fcy\u00fck bir ciddiyetle ele alan Federal Kartel Ofisi i\u00e7in Facebook soru\u015fturmas\u0131 bir ba\u015flang\u0131\u00e7t\u0131r ve halihaz\u0131rda soru\u015fturulmas\u0131 y\u00fcr\u00fct\u00fclmekte olan Amazon ba\u015fta olmak \u00fczere GAFA olarak bilinen b\u00fcy\u00fck teknoloji firmalar\u0131 da ayn\u0131 \u015fekilde rekabet hukuku denetiminden ge\u00e7ecektir. Nitekim bu noktadaki ilk g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc a\u00e7\u0131klayan Alman Federal Mahkemesi de devrim niteli\u011finde bir karar vererek dijital platformlar\u0131n rekabet hukuku a\u00e7\u0131s\u0131ndan yeni bir perspektif ile ele al\u0131nmas\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcn\u00fc a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r.[38]<\/a> Alman Kartel Ofisi lehine karar vererek y\u00fcr\u00fctmenin durdurulmas\u0131 y\u00f6n\u00fcndeki OLG karar\u0131n\u0131 kald\u0131ran Federal Mahkeme, t\u00fcketici tercihi ve kullan\u0131c\u0131lar\u0131n kendi adlar\u0131na karar verme egemenli\u011fine odaklanm\u0131\u015f olup, karar\u0131nda Facebook\u2019un hakim durumda oldu\u011fu ve hakim durumunu k\u00f6t\u00fcye kulland\u0131\u011f\u0131 konusunda \u015f\u00fcphe olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtmi\u015ftir.[39]<\/a> Nitekim bir kullan\u0131c\u0131 Facebook.com \u00fczerinde oturum a\u00e7t\u0131\u011f\u0131nda bu sosyal a\u011f\u0131 kullanabilmek i\u00e7in Facebook\u2019un kendisinde sordu\u011fu her soruya adeta \u2018evet\u2019 yan\u0131t\u0131n\u0131 vermek zorunda kal\u0131r. Facebook bunu, \u2018ki\u015fiselle\u015ftirilmi\u015f bir kullan\u0131c\u0131 deneyenimi\u2019 olarak nitelendirir, ki bunun anlam\u0131 Facebook\u2019un; Instagram, WhatsApp ve \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc taraf sitelerinden ald\u0131\u011f\u0131 verileri toplayarak birle\u015ftirmesidir. Bunun i\u00e7in maddi bir de\u011fer \u00f6denmez fakat \u201casl\u0131nda kullan\u0131c\u0131 bir \u00f6deme yapar -bir nevi ba\u011flanmak gibi-, para ile \u00f6deme yapmaz fakat ki\u015fisel verilerinin kullan\u0131m\u0131 ve i\u015flenmesi i\u00e7in onay verir. \u0130ste\u011finin \u00f6tesine ge\u00e7en bir hizmeti t\u00fcketmek durumunda kal\u0131r.\u201d <\/em>Podszun taraf\u0131ndan bu durum basit ama \u00e7ok g\u00fczel bir \u00f6rnekle ifade edilmi\u015ftir: \u201cSanki bir kadeh \u015farap i\u00e7mek i\u00e7in bir bara gidersiniz ve \u015earab\u0131n yan\u0131nda istemedi\u011finiz halde otomatik olarak bir at\u0131\u015ft\u0131rmal\u0131k verildi\u011fini \u00f6\u011frenirsiniz. \u0130lk bak\u0131\u015fta g\u00fczel g\u00f6z\u00fckebilir fakat hi\u00e7 dokunmasan\u0131z bile bu at\u0131\u015ft\u0131rmal\u0131\u011f\u0131n paras\u0131n\u0131 \u00f6demek durumunda kal\u0131rs\u0131n\u0131z.\u201d <\/em>[40]<\/a><\/p>\n Kararda bu durum, kullan\u0131c\u0131lara dayat\u0131lan hizmetin geni\u015flemesi\/uzant\u0131s\u0131 (aufgedr\u00e4ngte Leistungserweiterung<\/em>) olarak ifade edilmi\u015ftir:<\/p>\n \u201c..\u00dcr\u00fcn veya hizmetlerin zorunlu olarak ba\u011flanmas\u0131 durumunda oldu\u011fu gibi, hizmet kapsam\u0131n\u0131n geni\u015fletilmesinin m\u00fc\u015fterilerin istismar\u0131 veya rekabete engel oldu\u011fu ortaya \u00e7\u0131karsa, hem dikey ili\u015fkide hem de yatay ili\u015fkide rekabeti bozucu etkiler ortaya \u00e7\u0131kabilir\u2026 Hizmetlerin dayat\u0131lan geni\u015fletilmesinin rekabete ayk\u0131r\u0131 do\u011fas\u0131, burada hem m\u00fc\u015fterilerin s\u00f6m\u00fcr\u00fclmesinden hem de rekabeti engelleyici etkisinden kaynaklanmaktad\u0131r.[41]<\/strong><\/a><\/em><\/p>\n \u00d6zet olarak Alman Federal Mahkemesi bu davadaki sorunun, Facebook’un GDPR’nin veri koruma h\u00fck\u00fcmlerini ihlal edip etmedi\u011finden ziyade Facebook\u2019un kullan\u0131c\u0131 \u015fartlar\u0131n\u0131n kullan\u0131c\u0131lara verileri nas\u0131l birle\u015ftirece\u011fi konusunda bir se\u00e7enek sunmad\u0131\u011f\u0131ndan bahisle, Facebook’un kullan\u0131m ko\u015fullar\u0131n\u0131n hakim durumun k\u00f6t\u00fcye kullan\u0131m\u0131 oldu\u011fu y\u00f6n\u00fcnde karar vermi\u015f ve \u00a0dijital sekt\u00f6rde faaliyet g\u00f6steren bir platformun hem Rekabet Hukuku prensiplerinin yeni dinamikleri g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurularak ele al\u0131nmas\u0131 hem de ilgili platformlar\u0131n ki\u015fisel veri bazl\u0131 \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 belirtilerek Ki\u015fisel Veri Hukuku prensiplerinin de incelemeye dahil edilmesi bak\u0131m\u0131ndan \u00f6nemli bir karar olarak yerini alm\u0131\u015ft\u0131r. Belirtmek gerekir ki Makale tarihi itibariyle dava OLG\u2019de g\u00f6r\u00fclmeye devam etmektedir fakat y\u00fcr\u00fctmenin durdurulmas\u0131 karar\u0131n\u0131n iptal edilmesi do\u011frultusunda Facebook, Alman pazar\u0131ndaki kullan\u0131m ko\u015fullar\u0131n\u0131 ve hizmet \u015fartlar\u0131n\u0131 Federal Kartel Ofisi karar\u0131 do\u011frultusunda revize etmek durumundad\u0131r.<\/p>\n Veri odakl\u0131 a\u011f etkileri ve verilerin kontrol\u00fcn\u00fcn pazara giri\u015f engeli olu\u015fturan yap\u0131s\u0131, dijital platformlar \u00fczerindeki rekabet hukuku a\u00e7\u0131s\u0131ndan son derece dikkat \u00e7ekicidir ve rekabet otoriteleri taraf\u0131ndan ciddi \u00e7al\u0131\u015fmalar y\u00fcr\u00fct\u00fclmektedir. \u00d6rne\u011fin, Dijital Hizmetler Reg\u00fclasyonu (d\u00fczenlemesi) haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7erisinde olan Komisyon, dijital platformlar\u0131n piyasa g\u00fcc\u00fc ve market i\u00e7erisindeki bir nevi \u201cbek\u00e7ilik\u201d niteli\u011findeki konumlar\u0131 \u00fczerinde 600.000 Euro tutar\u0131nda bir b\u00fct\u00e7e ile \u00e7al\u0131\u015fma ba\u015flatm\u0131\u015f ve \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n \u00f6zellikle platformlar\u0131n g\u00fc\u00e7l\u00fc a\u011f etkilerine ili\u015fkin ve \u201ckazanan \u00e7o\u011funu al\u0131r\u201d (winner takes most<\/em>) ile karakterize edilen bir ekonomide, bask\u0131n dijital platformlar ve piyasaya yeni girenler aras\u0131ndaki rekabet e\u015fitsizlikleri konular\u0131nda sa\u011flam veri, \u00f6ng\u00f6r\u00fc ve analizler bar\u0131nd\u0131rmas\u0131n\u0131 istemi\u015ftir.[42]<\/a>\u00a0 Nitekim \u201cmulti-homing, platform farkl\u0131la\u015fmas\u0131 ve t\u0131kan\u0131kl\u0131k gibi fakt\u00f6rler her ne kadar platformalar aras\u0131 rekabetin olu\u015fmas\u0131nda rol oynasa da, bilhassa b\u00fcy\u00fck dolayl\u0131 a\u011f etkileri, tek bir bask\u0131n platformda do\u011fal tekel durumuna yol a\u00e7abilir.\u201d[43]<\/strong><\/a><\/em> Zira, Geradin\u2019in makalesinde belirtti\u011fi \u00fczere, Komisyon\u2019un i\u015f tan\u0131m\u0131nda yer verdi\u011fi \u015fekli ile, \u201ckritik miktarda kullan\u0131c\u0131 veya cihaz verisi birikimi, pazara girebilmenin herhangi bir rakip i\u00e7in son derece zor olabilece\u011fi duruma yol a\u00e7abilecek derecede tart\u0131\u015f\u0131lmaz bir rekabet avantaj\u0131 sa\u011flar<\/em>.\u201d[44]<\/a> \u00d6zellikle arama motorlar\u0131 ve sosyal platformlar bak\u0131m\u0131ndan b\u00f6ylesi bir Pazar yap\u0131s\u0131, bu platformlar\u0131n ge\u00e7mi\u015f veri datalar\u0131 sayesinde pazara giri\u015f engeli olu\u015fturdu\u011fundan, korunur ve pazara hakim pozisyonda bulunan bu platformlar\u0131n daha y\u00fcksek kalitede hizmet vermesini sa\u011flar.[45]<\/a> \u00d6rne\u011fin, Google gibi \u00e7ok kullan\u0131c\u0131l\u0131 bir platform, arama motoru algoritmalar\u0131n\u0131 geli\u015ftirmek i\u00e7in kullan\u0131c\u0131lar\u0131n arama verilerini kullanabilirken pazara yeni giren oyuncular\u0131n b\u00f6yle bir avantajlar\u0131 yoktur.[46]<\/a> Yeni oyuncular pazara girebilmeyi ba\u015farsa bile, rekabet\u00e7i bask\u0131lara uzun s\u00fcre dayanamayarak bask\u0131n platformlar taraf\u0131ndan sat\u0131n al\u0131nmalar\u0131 muhtemeldir.[47]<\/a> Nitekim Google, 1998’deki kurulu\u015fundan bu yana 212 i\u015fletme sat\u0131n alm\u0131\u015f ve bu sat\u0131n almalar\u0131n de\u011feri 17 milyar dolar\u0131 a\u015fm\u0131\u015f durumdad\u0131r.[48]<\/a><\/p>\n Belirtmek gerekir ki, rekabet otoriteleri bak\u0131m\u0131ndan ciddi endi\u015feler olu\u015fturan mevcut durum, Facebook, Amazon gibi sosyal platformlar\u0131n ve ciddi bir veri birikimi olan Google arama motorunu, rekabet ihlaline ili\u015fkin bir\u00e7ok soru\u015fturma ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131r. Nitekim 2010 senesinden itibaren Avrupa Komisyonu Google aleyhine Avrupa Rekabet Hukuku\u2019nun ihlal edilmesinden bahisle \u00fc\u00e7 ayr\u0131 soru\u015fturma y\u00fcr\u00fctm\u00fc\u015ft\u00fcr.[49]<\/a><\/p>\n Komisyon taraf\u0131ndan Google\/Kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmal\u0131 Al\u0131\u015fveri\u015f Servisleri\u2019ne ili\u015fkin y\u00fcr\u00fct\u00fclen AT.39740 say\u0131l\u0131 soru\u015fturma 2010 senesinde ba\u015flat\u0131lm\u0131\u015f olup uzun bir inceleme s\u00fcrecinin ard\u0131ndan soru\u015fturma, 2017 tarihinde sonu\u00e7lanm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130lgili Google Shopping 2017 Karar\u0131\u2019nda[50]<\/a>; Google\u2019\u0131n rakip hizmet servislerini geri plana atarak yaln\u0131zca kendi Kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmal\u0131 Al\u0131\u015fveri\u015f Hizmetlerine \u00f6nemli bir yer sa\u011flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirten[51]<\/a> Komisyon, arama sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 bir ba\u015fka Google \u00fcr\u00fcn\u00fc olan Kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmal\u0131 Al\u0131\u015fveri\u015f Servisleri lehine \u201cyasad\u0131\u015f\u0131 bir avantaj\u201d sa\u011flamak \u015feklinde kullanmak suretiyle h\u00e2kim durumunu k\u00f6t\u00fcye kulland\u0131\u011f\u0131 gerek\u00e7esi ile Google aleyhine 2.42 milyar Euro cezaya h\u00fckmetmi\u015ftir.<\/p>\n Kararda Komisyon\u2019un \u00fczerinde durdu\u011fu konu Google\u2019\u0131n f\u0131rsat e\u015fitli\u011fine ayk\u0131r\u0131 bir \u015fekilde hareket etmesidir. Nitekim, Kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmal\u0131 Al\u0131\u015fveri\u015f Servisi\u2019ne tan\u0131nan yasad\u0131\u015f\u0131 avantaj sayesinde, bu servislerin arama sonu\u00e7lar\u0131n\u0131n ilk s\u0131ralar\u0131nda yer almas\u0131 ve b\u00f6ylelikle rakip al\u0131\u015fveri\u015f servislerine nazaran ciddi bir trafik ak\u0131\u015f\u0131 sa\u011flanmas\u0131 s\u00f6z konusudur. Sonu\u00e7 olarak ilgili kararda \u201ch\u00e2kim pozisyondaki \u015firketlerin, h\u00e2kim olduklar\u0131 pazarda veya ayr\u0131 pazarlarda rekabeti k\u0131s\u0131tlayarak g\u00fc\u00e7l\u00fc pazar konumlar\u0131n\u0131 k\u00f6t\u00fcye kullanmama konusunda \u00f6zel bir sorumlulu\u011fu\u201d <\/em>bulundu\u011fu belirtilerek, <\/em>Google\u2019\u0131n \u201crakip kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmal\u0131 al\u0131\u015fveri\u015f hizmetlerine kendi hizmeti ile e\u015fit muamelede bulunma ilkesine uymas\u0131\u201d <\/em>y\u00f6n\u00fcnde karar verilmi\u015ftir.[52]<\/a><\/p>\n Komisyon\u2019un Google aleyhine y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc ikinci soru\u015fturma ise 2015 senesinde Microsoft, Nokia ve Oracle’\u0131n ilgili d\u00f6nemde \u00fcyesi bulundu\u011fu Fairsearch isimli bir ticari grubun \u015fik\u00e2yeti \u00fczerine ba\u015flat\u0131lan ve Google aleyhine rekor ceza ile sonu\u00e7lanan AT. 40099 say\u0131l\u0131 Google Android 2018 soru\u015fturmas\u0131d\u0131r.[53]<\/a> \u0130lgili soru\u015fturma karar\u0131nda Komisyon; Google\u2019\u0131n genel internet arama hizmetleri, lisanslanabilir mobil i\u015fletim sistemleri, Android mobil i\u015fletim sistemleri i\u00e7in App Store\u2019lar pazar\u0131nda h\u00e2kim durumda bulundu\u011funu ve h\u00e2kim durumunu k\u00f6t\u00fcye kullanarak Android cihaz \u00fcreticilerine ve mobil a\u011f operat\u00f6rlerine getirdi\u011fi s\u0131n\u0131rlamalar\u0131n Avrupa Rekabet Hukuku bak\u0131m\u0131ndan yasad\u0131\u015f\u0131 oldu\u011funu belirtmi\u015ftir. Kararda; \u201cAndroid i\u015fletim sistemi kullanan cep telefonlar\u0131 ve tablet \u00fcreticilerinin Google arama motorunu \u00f6nceden ayarlanm\u0131\u015f arama motoru yapmas\u0131 ve kullan\u0131c\u0131lar\u0131n uygulama indirmek \u00fczere Playstore’a girmek i\u00e7in Google’\u0131n internet taray\u0131c\u0131s\u0131 Chrome’u indirme zorunlulu\u011fu bulunmas\u0131<\/em>\u201d, \u201ccihaz \u00fcreticileri ve cep telefonu servisi sa\u011flayan \u015firketlere Google’\u0131n motorunu tek se\u00e7enek olarak sunmalar\u0131 i\u00e7in mali te\u015fvikler verilmesi<\/em>\u201d ve \u201c\u00fcreticilerin Anroid’in a\u00e7\u0131k kaynak kodlar\u0131n\u0131 temel alan rakip i\u015fletim sistemleriyle \u00e7al\u0131\u015fan cihazlar satmas\u0131n\u0131n \u00f6nlenmesi<\/em>\u201d y\u00f6n\u00fcndeki davran\u0131\u015flar\u0131n pazarda rekabet olu\u015fmas\u0131na engel olu\u015fturdu\u011fu belirtilerek Google aleyhine 3.4 milyar Euro cezaya h\u00fckmedilmi\u015ftir.[54]<\/a> Bu do\u011frultuda Google\u2019\u0131n karar\u0131n bildirilmesinden sonraki 90 g\u00fcn i\u00e7inde ihlalleri etkili bir \u015fekilde sona erdirmesine ve ayn\u0131 veya e\u015fde\u011fer etkiye sahip herhangi bir fiil veya davran\u0131\u015ftan ka\u00e7\u0131nmas\u0131na karar verilmi\u015f ve \u201ckarara uyulmamas\u0131 halinde Komisyon’un, bir \u00f6nceki i\u015f y\u0131l\u0131nda Google\u2019\u0131n ana \u015firketi olan Alphabet\u2019in ortalama g\u00fcnl\u00fck cirosunun %5’i kadar g\u00fcnl\u00fck periyodik ceza \u00f6denmesi<\/em>\u201d y\u00f6n\u00fcnde bir ek ceza \u00f6ng\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr.[55]<\/a><\/p>\n Son olarak Avrupa Komisyonu\u2019nun AT. 40411 say\u0131l\u0131 soru\u015fturmas\u0131na ili\u015fkin Google AdSense 2019 Karar\u0131\u2019nda ise, Google Shopping 2017 Karar\u0131 ile 2.42 milyar Euro cezaya, 2018 tarihli Google Android Karar\u0131 ile 4.3 milyar Euro cezaya h\u00fckmedilen Google, bu defa arama a\u011f\u0131 reklam arac\u0131l\u0131k platformunda h\u00e2kim durumunu k\u00f6t\u00fcye kulland\u0131\u011f\u0131ndan bahisle 1.49 milyar Euro cezaya h\u00fckmedilmi\u015ftir.[56]<\/a><\/p>\n Kararda yer verildi\u011fi \u00fczere, AdSense uygulamas\u0131 \u201cbir \u00e7evrimi\u00e7i arama a\u011f\u0131 reklam arac\u0131l\u0131k platformu olarak \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r\u201d<\/em> ve web site sahipleri ile reklam verenler aras\u0131nda arac\u0131l\u0131k yapan Google ilgili Pazarda \u201ca\u00e7\u0131k ara farkla en g\u00fc\u00e7l\u00fc konumda bulunmaktad\u0131r\u201d[57]<\/strong><\/a><\/em> Google bu arac\u0131l\u0131k hizmetlerini \u201cbireysel olarak m\u00fczakere edilen anla\u015fmalar yoluyla ger\u00e7ekle\u015ftirir\u201d[58]<\/strong><\/a><\/em> ve Pazardaki en g\u00fc\u00e7l\u00fc oyuncu olmas\u0131, Google ve \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc taraf internet siteleri aras\u0131ndaki anla\u015fma \u015fartlar\u0131 sayesinde m\u00fcmk\u00fcn olmu\u015ftur. Zira ilgili anla\u015fma h\u00fck\u00fcmleri, soru\u015fturma kapsam\u0131nda Komisyon taraf\u0131ndan incelemeye tabi tutulmu\u015f ve incelemenin sonucunda h\u00fck\u00fcmlerin rakip te\u015febb\u00fcsler a\u00e7\u0131s\u0131ndan k\u0131s\u0131tlay\u0131c\u0131 nitelikte oldu\u011fu y\u00f6n\u00fcnde karar verilmi\u015ftir. Kararda ifade edildi\u011fi \u00fczere, Google ve \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc taraf web site sahipleri aras\u0131nda yap\u0131lan anla\u015fmalara 2006\u2019dan itibaren Google taraf\u0131ndan m\u00fcnhas\u0131rl\u0131k klozu (exclusivity clause<\/em>) eklenmi\u015f ve bu do\u011frultuda yay\u0131nc\u0131lar\u0131n, \u201carama sonu\u00e7lar\u0131 sayfalar\u0131na rakip arama motorlar\u0131n\u0131n herhangi bir arama reklam\u0131 yerle\u015ftirmesi yasaklanm\u0131\u015ft\u0131r.\u201d<\/em> 2009 tarihinden itibaren ise Google, m\u00fcnhas\u0131rl\u0131k klozu yerine \u201cpremium yerle\u015ftirme<\/em>\u201d klozu getirmi\u015f ve b\u00f6ylelikle \u201crakiplerin arama reklamlar\u0131n\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc taraf web sitelerinde en g\u00f6r\u00fcnen ve en \u00e7ok t\u0131klama alan yerlerde yay\u0131nlamalar\u0131 engellenmi\u015ftir<\/em>.\u201d Yine 2009 senesinden itibaren, s\u00f6zle\u015fmeye Google taraf\u0131ndan eklenen h\u00fck\u00fcm ile \u201cyay\u0131nc\u0131lar\u0131n, rakip reklamlar\u0131n g\u00f6sterilme bi\u00e7iminde de\u011fi\u015fiklik yapmadan \u00f6nce Google’dan yaz\u0131l\u0131 onay almas\u0131 gereklili\u011fi getirilmi\u015ftir<\/em>.\u201d Bu do\u011frultuda Komisyon, rakip arama motorlar\u0131n\u0131n reklamlar\u0131n\u0131n ilgi \u00e7ekicili\u011finin Google taraf\u0131ndan kontrol edilebildi\u011fi sonucuna ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r.[59]<\/a><\/p>\n Komisyon taraf\u0131ndan yap\u0131lan soru\u015fturma sonucunda, \u00e7evrimi\u00e7i arama a\u011f\u0131 reklam arac\u0131l\u0131k Pazar\u0131nda h\u00e2kim durumda olan ve \u201cbahsi ge\u00e7en davran\u0131\u015flar\u0131 do\u011frultusunda rakiplerinin ilgili pazarda rekabet etmesini engelleyen Google\u2019\u0131n h\u00e2kim durumunu k\u00f6t\u00fcye kulland\u0131\u011f\u0131\u201d<\/em> y\u00f6n\u00fcnde karar verilmi\u015f ve \u201ch\u00e2kim durumda bulunan te\u015febb\u00fcslerin bu h\u00e2kim g\u00fc\u00e7lerini k\u00f6t\u00fcye kullanmamalar\u0131 \u015feklinde \u00f6zel bir y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc bulundu\u011fu\u201d[60]<\/strong><\/a><\/em> belirtilmi\u015ftir. Bu do\u011frultuda ilgili karar ile Google hakk\u0131nda yaln\u0131zca para cezas\u0131na h\u00fckmedilmemi\u015f ek olarak, rakip te\u015febb\u00fcslerin pazara giri\u015fini engelleyen yasad\u0131\u015f\u0131 davran\u0131\u015flar\u0131na son vermesi ve ayn\u0131 veya e\u015fde\u011fer etkiye sahip davran\u0131\u015flar\u0131 sergilemekten ka\u00e7\u0131nmas\u0131na karar verilmi\u015ftir.[61]<\/a><\/p>\n Makalemizde \u015fimdiye kadar daha \u00e7ok dijital platformlar\u0131n, kullan\u0131c\u0131 say\u0131s\u0131na orant\u0131l\u0131 bir \u015fekilde sahip olduklar\u0131 veri kaynakl\u0131 Pazar g\u00fc\u00e7lerinden ve bu g\u00fcc\u00fcn k\u00f6t\u00fcye kullan\u0131lmas\u0131ndan do\u011fan rekabet ihlallerine yer verilmi\u015ftir. \u00d6te yandan, \u00e7ok tarafl\u0131 olan bu platformlar\u0131n Pazar g\u00fcc\u00fc, dikey entegrasyon arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile daha da sa\u011flamla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.[62]<\/a> \u00d6rne\u011fin \u201cAmazon<\/em>, Apple gibi h\u00e2kim durumdaki platformlar hizmetlerini dikey olarak yukar\u0131 ve a\u015fa\u011f\u0131 geni\u015fletir ve kendi platformlar\u0131ndaki perakendecilerle rakip haline gelirler\u201d<\/em> ve b\u00f6ylelikle daha fazla veri toplama olana\u011f\u0131na sahip olarak rekabet g\u00fc\u00e7lerini art\u0131rma kapasitelerini geli\u015ftirirler.[63]<\/a> Bu yap\u0131n\u0131n tipik bir \u00f6rne\u011fi olan Amazon, E-Ticaret platformlar\u0131 bak\u0131m\u0131ndan bilhassa ilgi \u00e7ekicidir ve \u00f6zellikle Avrupa \u00fclkelerinde \u00e7e\u015fitli rekabet soru\u015fturmalar\u0131na konu olmu\u015ftur.<\/p>\n 2018 y\u0131l\u0131nda Almanya Federal Kartel Ofisi, 2019 y\u0131l\u0131nda ise Komisyon[64]<\/a> Amazon aleyhine soru\u015fturma ba\u015flatm\u0131\u015ft\u0131r. Rekabet ihlali noktas\u0131nda, Komisyon\u2019dan farkl\u0131 noktalara odaklanan Almanya Federal Kartel Ofisi, Amazon taraf\u0131ndan verilen taahh\u00fctlere dayal\u0131 olarak soru\u015fturmas\u0131n\u0131, Avrupa Komisyonu\u2019nun soru\u015fturma ba\u015flatt\u0131\u011f\u0131 zamanda sonland\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r.[65]<\/a><\/p>\n Komisyon, hen\u00fcz sonu\u00e7lanmayan soru\u015fturmas\u0131nda Amazon\u2019un \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc taraf perakendecilerine y\u00f6nelik davran\u0131\u015flar\u0131na ve Amazon\u2019un sat\u0131c\u0131 verilerini kendi sat\u0131\u015flar\u0131nda avantaj sa\u011flamak i\u00e7in kullan\u0131p kullanmad\u0131\u011f\u0131 noktas\u0131nda odaklan\u0131rken[66]<\/a>, Almanya Federal Kartel Ofisi, Amazon\u2019un Alman pazar\u0131ndaki sat\u0131c\u0131lara y\u00f6nelik i\u015f \u015fartlar\u0131 ve uygulamalar\u0131n\u0131n k\u00f6t\u00fc ama\u00e7l\u0131 olup olmad\u0131\u011f\u0131na odaklanm\u0131\u015ft\u0131r.[67]<\/a> 2019 senesinde sonu\u00e7lanan Almanya Federal Kartel Ofisi soru\u015fturmas\u0131nda Amazon, \u00a0Almanya Federal Kartel Ofisi taraf\u0131ndan itiraz edilen genel i\u015f \u015fartlar\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirece\u011fi ve pazardaki tart\u0131\u015f\u0131lan uygulamalar\u0131na ili\u015fkin rekabet endi\u015felerini ortadan kald\u0131racak d\u00fczenlemeler yap\u0131laca\u011f\u0131 noktas\u0131nda taahh\u00fctler vermi\u015ftir. D\u00fczenlemeler bilhassa m\u00fc\u015fterilerin pazardaki menfaatlerini olumsuz etkilemeden, perakendeciler i\u00e7in iyile\u015ftirme yap\u0131lmas\u0131na y\u00f6neliktir. Amazon, i\u015f \u015fartlar\u0131n\u0131 yaln\u0131zca Alman pazar yeri amazon.de<\/em> i\u00e7in de\u011fil, t\u00fcm Avrupa pazarlar\u0131 i\u00e7in (amazon.co.uk, amazon.fr, ama-zon.es, amazon.it<\/em>) ayarlayacakt\u0131r.<\/p>\n T\u00fcrk Rekabet Hukuku sistemine bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda \u00f6zellikle Avrupa Komisyonu\u2019nun bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131na paralel bir \u015fekilde dijital sekt\u00f6r analizinin ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi g\u00f6r\u00fclmektedir. Dijital platformlara y\u00f6nelik yap\u0131lan \u00f6n ara\u015ft\u0131rma ve soru\u015fturmalarda daha \u00e7ok h\u00e2kim durum de\u011ferlendirilmesi yap\u0131lmaktad\u0131r. Nitekim dijital sekt\u00f6r\u00fcn kendine has dinamikleri sayesinde, pazar\u0131n birka\u00e7 oyuncu taraf\u0131ndan payla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 hatta bazen tek bir oyuncu tekelinde oldu\u011fu dikkatleri \u00e7ekmektedir.<\/p>\n T\u00fcrkiye\u2019de dijital marketler ve Google hakk\u0131nda sonu\u00e7lanm\u0131\u015f rekabet soru\u015fturmalar\u0131 ve rekabeti ihlal kararlar\u0131 bulunmakta iken Facebook aleyhine a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f ve sonu\u00e7land\u0131r\u0131lm\u0131\u015f bir rekabet hukuku soru\u015fturmas\u0131 hen\u00fcz bulunmamaktad\u0131r.<\/p>\n Kurum\u2019un Google\u2019a ili\u015fkin 2015 senesinden itibaren sonu\u00e7lanm\u0131\u015f be\u015f tane \u00f6n-ara\u015ft\u0131rma[68]<\/a> ve iki tane soru\u015fturma karar\u0131 mevcuttur. Ek olarak Ekim 2020 itibariyle devam etmekte olan yeni iki soru\u015fturma y\u00fcr\u00fct\u00fclmektedir. Pandemi nedeniyle hen\u00fcz s\u00f6zl\u00fc savunmas\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirilemeyen Google\u00a0 Adwords 2019 Soru\u015fturmas\u0131[69]<\/a>, Google\u2019\u0131n genel arama hizmetlerine y\u00f6nelik yapt\u0131\u011f\u0131 algoritma g\u00fcncellemeleri ve Adwords reklamlar\u0131 ile h\u00e2kim durumunu k\u00f6t\u00fcye kullanarak te\u015febb\u00fcslerin faaliyetlerini zorla\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131 iddias\u0131n\u0131 i\u00e7eren ba\u015fvuru \u00fczerine y\u00fcr\u00fct\u00fclmektedir.[70]<\/a> \u0130lgili 2019 tarihli soru\u015fturma, Komisyon\u2019un 40411 say\u0131l\u0131 ve 20.03.2019 tarihli yukar\u0131da bahsi ge\u00e7en Google AdSense karar\u0131[71]<\/a> ile ilgili Pazar bak\u0131m\u0131ndan benzerlik g\u00f6sterdi\u011finden Kurum soru\u015fturmas\u0131n\u0131n da benzer \u015fekilde bir karar almas\u0131n\u0131 beklemekteyiz. \u00d6te yandan Google Adwords \u00a02019 Soru\u015fturmas\u0131 ile \u00e7ok yak\u0131n zamanlarda ba\u015flat\u0131lan Google Yerel A\u011f 2019 Soru\u015fturmas\u0131; genel arama hizmetleri pazar\u0131nda h\u00e2kim durumda bulunan Google\u2019\u0131n, kendi yerel arama hizmetini rakiplerini d\u0131\u015flayacak \u015fekilde \u00f6ne \u00e7\u0131karmak suretiyle h\u00e2kim durumunu k\u00f6t\u00fcye kulland\u0131\u011f\u0131 y\u00f6n\u00fcndeki ba\u015fvuru \u00fczerine y\u00fcr\u00fct\u00fclmektedir.[72]<\/a> Google\u2019a ili\u015fkin Kurul kararlar\u0131 genel itibari ile Avrupa Komisyonu ile paralellik g\u00f6stermekte iken, Google Yerel A\u011f \u00a02019 Soru\u015fturmas\u0131\u2019n\u0131n yaln\u0131zca \u00fclkemiz nezdinde incelemeye tabi tutulmas\u0131 ilgi \u00e7ekicidir. Bu soru\u015fturma kapsam\u0131nda, Dijital sekt\u00f6re Rekabet Hukuku uygulanmas\u0131 noktas\u0131nda \u00fclkemizin \u00f6nc\u00fcl\u00fck edebilece\u011fini de\u011ferlendirmekteyiz.<\/p>\n Google\u2019a y\u00f6nelik sonu\u00e7lanan ilk soru\u015fturma karar\u0131; 19.09.2018 tarihli ve 18-33\/555-273 say\u0131l\u0131 Google Android Karar\u0131[73]<\/a> olup ilgili soru\u015fturma karar\u0131 ile, h\u00e2kim durumda oldu\u011fu ve RKHK\u2019n\u0131n 6. Maddesini ihlal etti\u011fi belirtilen Google ekonomik b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcne 93.083.422,30 TL idari para cezas\u0131 verilmi\u015ftir. \u0130lgili d\u00f6nemde AB Komisyonu taraf\u0131ndan da soru\u015fturma konusu edilen Google Android mobil cihazlar\u0131 hakk\u0131nda Komisyon\u2019un 2018 tarihli Android Karar\u0131[74]<\/a> ile benzer bir karar al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6te yandan, Ekim 2020 itibari ile hen\u00fcz gerek\u00e7eli karar\u0131 yay\u0131nlanmayan 13.02.2020 tarihli ve 20-10\/119-69 say\u0131l\u0131 Google Shopping Karar\u0131[75]<\/a> Google aleyhine sonu\u00e7lanan ikinci soru\u015fturmad\u0131r ve gene Komisyon\u2019un 2017 tarihli Google Shopping Karar\u0131[76]<\/a> ile paralel d\u00fczenlemeler i\u00e7ermektedir. Bu do\u011frultuda Kurul\u2019un 2020 tarihli Shopping karar\u0131 ile, genel arama hizmetleri ve \u00e7evrim i\u00e7i al\u0131\u015fveri\u015f kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rma hizmetleri pazarlar\u0131nda h\u00e2kim durumda oldu\u011funa karar verilen Google ekonomik b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcne RKHK\u2019n\u0131n 6. Maddesini ihlal etti\u011fi gerek\u00e7esi ile bu defa 98.354.027,39 TL idari para cezas\u0131 verilmi\u015ftir.<\/p>\n Yukar\u0131da yer verilen Facebook, Amazon gibi dijital platformlara ili\u015fkin kararlarda \u00fczerinde durulan konu genel itibari ile dijital sekt\u00f6r\u00fcn \u00e7ok tarafl\u0131 Pazar yap\u0131s\u0131, sekt\u00f6rdeki dolayl\u0131 a\u011f etkisi ve sekt\u00f6r\u00fcn veri bazl\u0131 olu\u015fudur. Bu \u00f6zelliklerin yan\u0131 s\u0131ra dijital sekt\u00f6rdeki \u201cfinansal yap\u0131\u201d da geleneksel pazarlardan son derece farkl\u0131 olan \u00f6nemli bir ayr\u0131\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 unsurdur. Nitekim Google arama motoru gibi \u201cbir\u00e7ok \u00e7evrim i\u00e7i platformda da g\u00f6zlemlendi\u011fi \u00fczere, genel arama hizmetleri pazar\u0131nda aramay\u0131 yapan kullan\u0131c\u0131\/t\u00fcketici ald\u0131\u011f\u0131 hizmet i\u00e7in do\u011frudan bir bedel \u00f6dememekte, arama motoru taraf\u0131ndan do\u011frudan ya da dolayl\u0131 olarak \u00fccretlendirilen taraf \u00e7o\u011fu durumda i\u00e7erik sa\u011flay\u0131c\u0131lar olmaktad\u0131r<\/em>.\u201d[77]<\/a> Bunun sebebi, Dijital platformlarda elde edilen gelirin b\u00fcy\u00fck bir oran\u0131n\u0131n reklamlar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile sa\u011flanmas\u0131d\u0131r. Nitekim Rekabet Kurumu taraf\u0131ndan Google\u2019a ili\u015fkin y\u00fcr\u00fct\u00fclen ilk soru\u015fturma olan Google Android Karar\u0131\u2019nda, h\u00e2kim durumda oldu\u011fu tespit edilen Google\u2019\u0131n ana gelir kayna\u011f\u0131n\u0131n yakla\u015f\u0131k %90 oran\u0131 ile Google \u00fcr\u00fcnlerini kullanan t\u00fcketicilere y\u00f6nelik reklam yerlerini yine Google hizmetleri (Adwords, AdSense ve AdX<\/em>) \u00fczerinden sunmak suretiyle elde etti\u011fi reklam gelirlerinin olu\u015fturdu\u011fu belirtilmi\u015ftir.[78]<\/a> Bu noktada asl\u0131nda platformlar\u0131n Pazar g\u00fcc\u00fcn\u00fc belirleyen etkinin trafik ak\u0131\u015f\u0131 oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n Burada tart\u0131\u015f\u0131lan \u00f6nemli bir konu ise, kullan\u0131c\u0131lar\u0131n parasal bir bedel \u00f6dememesine ra\u011fmen, ki\u015fisel verilerinin ilgili platform taraf\u0131ndan kaydedilmesinin manevi bir \u00fccret olup olmad\u0131\u011f\u0131 tart\u0131\u015fmas\u0131 ve ki\u015fisel verilerin dijital piyasalarda Pazar g\u00fcc\u00fc bak\u0131m\u0131ndan olu\u015fturdu\u011fu etkidir. Nitekim \u201cGoogle\u2019\u0131n reklamc\u0131l\u0131k hizmetleri bak\u0131m\u0131ndan gelir ve \u00fcst\u00fcnl\u00fck sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 bir ba\u015fka alan kullan\u0131c\u0131 verilerine hakimiyetidir\u201d<\/em> zira, reklam verenlerin hedef reklamlar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile daha iyi d\u00f6n\u00fc\u015fler alabilmesi i\u00e7in Google taraf\u0131ndan t\u00fcketici davran\u0131\u015flar\u0131 ve al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131na ili\u015fkin kullan\u0131c\u0131ya \u00f6zg\u00fc veriler veri taban\u0131na kaydedilir.[79]<\/a> Google\u2019\u0131n pazardaki bu g\u00fcc\u00fcne ili\u015fkin olarak Google Android 2018 Karar\u0131 ile; cihaz \u00fcreticileri ile imzalanan \u201cMobil Uygulama Da\u011f\u0131t\u0131m S\u00f6zle\u015fmelerinde yer alan Google araman\u0131n s\u00f6zle\u015fme ile belirtilen noktalarda varsay\u0131lan olarak atanmas\u0131na ve Google arama par\u00e7ac\u0131\u011f\u0131n\u0131n ana ekranda konumland\u0131r\u0131lmas\u0131na; Google Webview bile\u015feninin ilgili i\u015flev i\u00e7in varsay\u0131lan ve tek bile\u015fen olarak atanmas\u0131na y\u00f6nelik uygulamalar\u0131 ile Gelir Payla\u015f\u0131m\u0131 S\u00f6zle\u015fmelerinde yer verilen ve Google araman\u0131n cihazlarda m\u00fcnhas\u0131ran y\u00fcklenmesini temin eden h\u00fck\u00fcmler\u201d <\/em>dolay\u0131s\u0131 ile hakim durumun k\u00f6t\u00fcye kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131na karar verilmi\u015ftir.[80]<\/a> \u0130dari para cezas\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fclen ilgili karar ile, bu noktada ihlali sonland\u0131rmak ve pazardaki etkin rekabetin tesis edilmesini temin etmek i\u00e7in Google\u2019a\u00a0 a\u015fa\u011f\u0131da verilen ek y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckler de getirilmi\u015ftir:<\/p>\n \u201c- T\u00fcrkiye\u2019de sat\u0131\u015fa sunulmak \u00fczere \u00fcretilen cihazlar\u0131nda Ticari Android \u0130\u015fletim Sistemi kullanmak isteyen cihaz \u00fcreticileriyle yapt\u0131\u011f\u0131 s\u00f6zle\u015fmelerde;<\/em><\/p>\n – Cihaz \u00fcreticileri ile imzalanan Gelir Payla\u015f\u0131m\u0131 S\u00f6zle\u015fmeleri ba\u015fta olmak \u00fczere mevcut t\u00fcm s\u00f6zle\u015fmelerden Google araman\u0131n rakiplerinin cihazlara \u00f6n y\u00fcklenemeyece\u011fine ve cihaz \u00fcreticilerinin cihazlardaki arama noktalar\u0131n\u0131n herhangi birinde Google aramaya rakip \u00fcr\u00fcnleri kullanamayacaklar\u0131na dair y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fcklerin s\u00f6zle\u015fmelerden \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131.\u201d[81]<\/strong><\/a><\/em><\/p>\n Kurul\u2019un Google aleyhine ikinci soru\u015fturma karar\u0131 ise Google Kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmal\u0131 Al\u0131\u015fveri\u015f Servisleri\u2019ne ili\u015fkindir. Bu soru\u015fturma a\u00e7\u0131s\u0131ndan da dikkat \u00e7ekici unsur gene Google\u2019\u0131n sahip oldu\u011fu veri g\u00fcc\u00fc ve bu verileri kendi uygulamalar\u0131 aras\u0131nda aktarma imkan\u0131d\u0131r. Nitekim elinde veri taban\u0131 gibi g\u00fc\u00e7l\u00fc bir arac\u0131 olan Google ayn\u0131 zamanda arama motorunun da sahibi oldu\u011fundan arama sonu\u00e7lar\u0131n\u0131, kendi \u00fcr\u00fcn\u00fc olan Kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmal\u0131 Al\u0131\u015fveri\u015f Servisleri sayesinde lehine d\u00fczenleme imkan\u0131na sahiptir. Bu noktada h\u00e2kim durumun k\u00f6t\u00fcye kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ve kullan\u0131c\u0131lar aras\u0131ndaki f\u0131rsat e\u015fitli\u011fine ayk\u0131r\u0131 davran\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda bahisle 20-10\/119-69 say\u0131l\u0131 Google Shopping<\/em> Karar\u0131[82]<\/a> ile, \u00e7evrim i\u00e7i al\u0131\u015fveri\u015f kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rma hizmetleri pazarlar\u0131nda h\u00e2kim durumda oldu\u011funu belirtti\u011fi Google\u2019a 98.354.027,39 TL ceza vermi\u015f ve ihlali sonland\u0131rmak ve pazardaki etkin rekabetin tesis edilmesini temin etmek i\u00e7in a\u015fa\u011f\u0131da yer verilen y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckler getirilmi\u015ftir.<\/p>\n \u201c- Gerek\u00e7eli karar\u0131n tebli\u011finden itibaren 3 (\u00fc\u00e7) ayl\u0131k s\u00fcre i\u00e7erisinde yerine getirilmek ve Kuruma tevsik edilmek \u00fczere;<\/em><\/p>\n -\u0130lk uyum tedbirinin uygulanmaya ba\u015flamas\u0131ndan itibaren be\u015f y\u0131ll\u0131k s\u00fcre boyunca ve y\u0131lda bir periyodik olarak Kuruma rapor sunmas\u0131.\u201d<\/em><\/p>\n Bu noktada g\u00f6r\u00fclmektedir ki Rekabet Kurumu, Google\u2019a ili\u015fkin y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc soru\u015fturmalar\u0131nda Komisyon i\u00e7tihatlar\u0131 ile uyumlu bir bi\u00e7imde kararlar almaktad\u0131r. \u00d6te yandan rekabet ihlalinin tespit edildi\u011fi durumlarda yaln\u0131zca idari para cezas\u0131na h\u00fckmedilmemekte, Pazar\u0131n tekrar rekabet\u00e7i d\u00fczeye ula\u015fabilmesi i\u00e7in ilgili rekabete ayk\u0131r\u0131 davran\u0131\u015flara son verilmesi ve tekrar edilmemesi ad\u0131na d\u00fczenleyici davran\u0131\u015fsal \u015fartlar \u00f6ng\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n Online paket servisi hizmeti sekt\u00f6r\u00fcndeki baz\u0131 te\u015febb\u00fcslerin[83]<\/a> ba\u015fvurusu \u00fczerine, pazar\u0131n Yemek Sepeti taraf\u0131ndan domine edildi\u011fi ve pazara ilk giren olmak avantaj\u0131 ile rakiplerine k\u0131yasla \u00f6zellikle restoranlarla yapt\u0131\u011f\u0131 s\u00f6zle\u015fmeler bak\u0131m\u0131ndan \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn oldu\u011fu y\u00f6n\u00fcndeki iddialar do\u011frultusunda, Rekabet Kurumu Yemek Sepeti\u2019ne ili\u015fkin 18.03.2015 tarihinde soru\u015fturma ba\u015flatm\u0131\u015ft\u0131r. Kurum\u2019un 09.06.2016 tarih ve 16-20\/347-156 say\u0131l\u0131 2016 Yemek Sepeti Soru\u015fturma karar\u0131nda[84]<\/a> \u00fczerinde durulan konu, Yemek Sepeti\u2019nin restoranlarla yapt\u0131\u011f\u0131 anla\u015fmalard\u0131r. 50 ilde rakibi bulunmayan, rakibinin bulundu\u011fu 12 ilin 11\u2019inde yine tekele yak\u0131n konumda olan Yemek Sepeti\u2019nin pazardaki bu hakimiyeti nedeni ile baz\u0131 platformlar\u0131n pazar\u0131 terk etmesi ve\/veya i\u015f modellerini de\u011fi\u015ftirmesi gerekti\u011fi g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurularak, \u201conline yemek sipari\u015fi-servisi platform hizmetleri\u201d pazar\u0131nda h\u00e2kim durumda oldu\u011funa karar verilmi\u015ftir. H\u00e2kim durumda olan Yemek Sepeti, platformunda yer almak isteyen restoranlarla MFC (En \u00c7ok Kayr\u0131lan M\u00fc\u015fteri \u015eart\u0131<\/em>) uygulamas\u0131n\u0131 bar\u0131nd\u0131ran bir s\u00f6zle\u015fme yapmaktad\u0131r. Bu s\u00f6zle\u015fme do\u011frultusunda restoranlar, rakip platformlarda daha iyi\/farkl\u0131 ko\u015fullarda hizmet sunmaktan engellenmektedir. Bu kapsamda MFC uygulamas\u0131 nedeni ile ilgili pazarda d\u0131\u015flay\u0131c\u0131 etkiler do\u011furdu\u011fu belirtilen Yemek Sepeti\u2019ne, RKHK\u2019nun 6. Maddesi\u2019ni ihlal etti\u011fi gerek\u00e7esi ile 427.977,70 TL idari para cezas\u0131 verilmi\u015f ve bahsi ge\u00e7en MFC uygulamas\u0131n\u0131n son bulmas\u0131 i\u00e7in restoranlarla aras\u0131nda yapt\u0131\u011f\u0131 s\u00f6zle\u015fmenin yeniden d\u00fczenlenmesine karar verilmi\u015ftir.<\/p>\n Dijital sekt\u00f6rler a\u00e7\u0131s\u0131ndan incelenmesi \u00f6nem arz eden bir ba\u015fka konu a\u015f\u0131r\u0131 fiyatlama davran\u0131\u015f\u0131d\u0131r. Rekabet hukuku bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 ile rekabet ihlali olarak de\u011ferlendirilen a\u015f\u0131r\u0131 fiyatlama davran\u0131\u015f\u0131, t\u00fcketici refah\u0131nda do\u011frudan bir kayba ve da\u011f\u0131l\u0131m etkinsizli\u011fine yol a\u00e7an ve s\u00f6m\u00fcr\u00fcc\u00fc nitelikte kabul edilen bir davran\u0131\u015ft\u0131r.[85]<\/a> Rekabet Kurumu\u2019nun Sahibinden\u2019e ili\u015fkin incelemesinde \u00f6n planda tutulan a\u015f\u0131r\u0131 fiyat uygulamas\u0131n\u0131n, \u201ch\u00e2kim durumda bulunan bir te\u015febb\u00fcs\u00fcn rekabet\u00e7i \u015fartlarda uygulayamayaca\u011f\u0131 ve sundu\u011fu \u00fcr\u00fcn\u00fcn\/hizmetin ekonomik de\u011ferinin \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde \u00fczerinde olan fiyatlar\u201d<\/em> olarak de\u011ferlendirildi\u011fi g\u00f6r\u00fclmektedir.[86]<\/a><\/p>\n Kurul, Sahibinden\u2019e ili\u015fkin olarak 2015 tarihinden itibaren iki \u00f6n-ara\u015ft\u0131rma[87]<\/a> ve bir soru\u015fturma[88]<\/a> y\u00fcr\u00fctm\u00fc\u015ft\u00fcr. 2015 senesindeki ara\u015ft\u0131rma, ikinci el otomotiv sat\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131n (oto galeri) \u015fik\u00e2yeti \u00fczerine y\u00fcr\u00fct\u00fcl\u00fcrken 2017 senesindeki ara\u015ft\u0131rma emlak sekt\u00f6r\u00fcnden gelen \u015fikayetler sonucu yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. 2018 senesinde her iki sekt\u00f6rden de gelen, \u201cvas\u0131ta ve emlak sat\u0131\u015f\/kiralama hizmetlerine y\u00f6nelik on-line platform hizmeti pazarlar\u0131nda a\u015f\u0131r\u0131 fiyat uygulamak suretiyle 4054 say\u0131l\u0131 Kanun\u2019un 6. maddesini ihlal edildi\u011fi\u201d y\u00f6n\u00fcndeki \u015fikayetler do\u011frultusunda y\u00fcr\u00fct\u00fclen soru\u015fturmada; raport\u00f6rlerin, \u201cte\u015febb\u00fcs\u00fcn h\u00e2kim duruma gelmesinde, y\u00f6netsel becerilerinin de pay\u0131n\u0131n bulunmas\u0131; y\u00fcksek fiyatlaman\u0131n t\u00fcketici refah\u0131 \u00fczerinde olumsuz etki yaratma ihtimalinin d\u00fc\u015f\u00fck olmas\u0131 ve orta-uzun vadede ilgili pazarlarda g\u00f6zlenen y\u00fcksek fiyatlar\u0131n, piyasaya giren g\u00fc\u00e7l\u00fc te\u015febb\u00fcslerin SAH\u0130B\u0130NDEN.COM \u00fczerindeki rekabet\u00e7i bask\u0131y\u0131 art\u0131rmas\u0131 suretiyle bask\u0131lanaca\u011f\u0131n\u0131n, b\u00f6ylece rekabet\u00e7i pazarlarda g\u00f6zlenebilecek d\u00fczeylere yak\u0131nsayaca\u011f\u0131n\u0131n \u00f6ng\u00f6r\u00fclmesi nedeniyle\u201d <\/em>rekabetin ihlal edilmedi\u011fi y\u00f6n\u00fcndeki g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne kar\u015f\u0131n Kurul, \u00e7o\u011funluk raport\u00f6r g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnden farkl\u0131 olarak,\u00a0 Sahibinden\u2019in a\u015f\u0131r\u0131 fiyatlama yolu ile hakim durumunu k\u00f6t\u00fcye kulland\u0131\u011f\u0131na karar vermi\u015ftir.<\/p>\n Sahibinden\u2019in, ilgili pazara ilk giren oyuncu olmas\u0131 ve kendi stratejik kararlar\u0131 sayesinde platform \u00fczerinde y\u00fcksek trafik ak\u0131\u015f\u0131 sa\u011flayarak rakiplerine nazaran ciddi bir fiyat koyma g\u00fcc\u00fc olu\u015fturdu\u011fu ve 2014 senesinden itibaren fiyat seviyesini ciddi oranda art\u0131rd\u0131\u011f\u0131 belirtilen kararda, \u00a0fiyat seviyesini a\u015fa\u011f\u0131 \u00e7ekecek bir rekabetin 2015-2017 aras\u0131 d\u00f6nemde ya\u015fanmad\u0131\u011f\u0131 ve pazardaki mevcut giri\u015f engelleri dolay\u0131s\u0131 ile Kurum m\u00fcdahalesi olmaks\u0131z\u0131n pazar\u0131n savunuldu\u011funun aksine kendili\u011finden ola\u011fan seyrine d\u00f6nmedi\u011fi belirtilerek[89]<\/a>, Sahibinden aleyhine 10.680.425,98 TL idari para cezas\u0131 verilmi\u015ftir.<\/p>\n\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n